HỒNG NGỌC (RUBY )

Đá ruby là một biến thể màu đỏ của khoáng chất corindon. Corindon khi ở dạng tinh khiết nhất, thường trong suốt và không màu, nhưng khi có mặt của nguyên tố Cr trong corindon đã tạo thành màu đỏ đặc trưng của ruby. Chỉ có những corindon màu đỏ mới được gọi là hồng ngọc, các loại corindon khác được gọi là Saphia. Ruby là một trong những loại đá quý quan trọng nhất trong các loại đá quý, đồng thời có giá trị cao nhất trên thị trường đá quý và trang sức đá quý thế giới.

Tên khoa học: Ruby
Tên gọi khác: hồng ngọc, ngọc đỏ (Hồng ngọc có tên tiếng Anh là ruby, xuất phát từ ruber trong tiếng La tinh có nghĩa là "màu đỏ").
Sự hình thành: đá Ruby được hình thành trong đá magma giàu alumin, nghèo silic, trong đá vôi kết tinh tiếp xúc với đá phun trào, trong đới biến chất của đá trầm tích sét.
Các tính chất hóa, lý của Ruby

Thành phần hóa học

Ôxit nhôm có chứa Cr  (Al2O3 + Cr)

Lớp

Khoáng vật Ôxit

Nhóm

Corindon

Hệ tinh thể

Ba phương

Dạng tinh thể

Biến đổi theo vị trí. Lăng trụ lục giác phẳng

Độ cứng

9,0

Tỷ trọng

3,97 - 4,05

Cát khai

Không hoàn toàn

Vết vỡ

Vỏ sò

Màu sắc

Đỏ với nhiều sắc độ khác nhau.

Màu vết vạch

Trắng

Ánh

Thủy tinh

Tính trong mờ

Trong suốt

Chiết suất

~1,762 - 1,778

Đa sắc

Đỏ cam, đỏ tía

Huỳnh quang

Phát quang mạnh màu đỏ

Điểm nóng chảy

2.050oC


Ruby tự nhiên 

Sự phân bố của các mỏ hồng ngọc
-    Phân bố ở Việt Nam: Nghệ An, Yên Bái, Kon Tum.
-    Phân bố trên thế giới: Myanmar, Pakistan, Srilanka, Ấn Độ, Thái Lan, Zimbabue, Kenya, Tanzania, Nga. Ngoài ra ở châu Âu người ta cũng đã phát hiện thấy loại đá quý này ở Phần Lan, Na Uy và Macedonia. 


Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng, giá trị hồng ngọc tự nhiên 
- Màu: để đánh giá chất lượng đá quý, màu là yếu tố quan trọng nhất. Màu  nguyên thủy của Ruby là màu đỏ thuần khiết, màu này có giá trị cao nhất, ngoài ra còn có các cấp độ màu khác như: đỏ cam, đỏ tía, hồng đỏ…
- Độ trong: độ trong của ruby ảnh hưởng nhiều đến giá trị của chúng, các loại ryby trong suốt, ít tạp chất rất hiếm và giá trị của chúng rất cao, thậm chí giá của chúng còn cao hơn cả kim cương cùng kích cỡ.
- Chất lượng mài cắt bao gồm: độ bóng, độ cân đối của các mặt facet, độ lửa, độ đồng đều màu sắc cũng ảnh hưởng tới giá trị viên đá. Vì vậy việc chế tác những viên ruby vừa đảm bảo trọng lượng vừa duy trì được các hiệu ứng quang học thực sự là một bài toán rất khó khăn. Những người thợ mài đá lâu năm rất có kinh nghiệm về việc giải quyết các vấn đề sau: 

  • 1/ Định hướng trục quang (cả đối với kiểu mài cắt giác và kiểu mài cabochon , đặc biệt là ruby sao.
  • 2/ Tính phân bố màu sắc.
  • 3/ Độ đậm nhạt của màu (màu càng nhạt thì càng phải tăng số tầng của đáy, mỗi tầng càng phải nhiều giác cắt và các giác cắt càng phải nhỏ).
  • 4/ Đặc điểm phân bố khuyết tật v.v

Các phương pháp xử lý nâng cấp chất lượng ruby
Hiện nay 95% lượng đá ruby trên thị trường đã qua xử lý bằng các phương pháp khác nhau.
- Xử lý nhiệt thông thường: dùng nhiệt độ cao tác động lên viên đá làm thay đổi màu sắc với khuynh hướng làm tăng độ đồng đều của màu sắc; giảm các hiệu ứng màng, mây, sữa … để tăng cường độ tinh khiết. Hiện nay trên thị trường thì hơn 95% ruby đều đã qua xử lý nhiệt thông thường này và được chấp nhận như là ruby, saphia tự nhiên.
- Xử lý nhiệt kèm lấp đầy khe nứt:  trong quá trình xử lý nhiệt dùng thuỷ tinh chì để lấp đầy vào các khe nứt. 
- Các phương pháp xử lý khác: khuyếch tán thẩm thấu màu, tráng bề mặt, chiếu xạ, ngâm dầu…
 

Tổng hợp ruby nhân tạo 
Năm 1837 Gaudin tạo ra hồng ngọc nhân tạo từ nhôm nóng chảy ở nhiệt độ cao và chất tạo màu crôm. Năm 1847 Edelman tạo ra saphia trắng từ nhôm trong axít boric. Frimy và Auguste Verneuil tạo ra hồng ngọc nhân tạo từ BaF2 và Al2O3 nóng chảy với chất tạo màu crôm. Năm 1903 Verneuil thông báo có thể sản xuất hồng ngọc nhân tạo ở mức độ thương mại từ quá trình nóng chảy. 
Các quá tạo ra hồng ngọc nhân tạo khác như quá trình Czochralski, quá trình tan chảy bằng chất xúc tác (fluxprocess), và quá trình thủy nhiệt. Hầu hết hồng ngọc nhân tạo đều được thực hiện bằng quá trình nóng chảy, phương pháp này tốn ít chi phí. 
Hồng ngọc nhân tạo được sử dụng trong ngành kỹ thuật với chức năng tương tự như hồng ngọc tự nhiên. Các que hồng ngọc được sử dụng để tạo ra tia lazer đỏ và maser (thiết bị tích tụ năng lượng để tạo ra tia lazer). Maiman dùng hồng ngọc tổng hợp dạng rắn cung cấp ánh sáng để tạo ra tia lazer màu đỏ với bước sóng 694 nm.
 

Các loại đá tự nhiên dễ bị “nhầm” là Ruby
Các loại đá dễ bị “nhầm” là Ruby như: Spinen đỏ, garnat đỏ, và thủy tinh màu. Trên thị trường quốc tế các nhà buôn thường gọi spinen đỏ được gọi là "balas ruby" và tourmalin đỏ là "rubellite", điều này có thể làm cho người tiêu dùng dễ bị nhầm lẫn. Vì vậy các thuật ngữ này không được các nhà ngọc học khuyến khích sử dụng. 

Tinh thể Ruby được tìm thấy cùng với đá cẩm thạch

Nguồn: Sưu tầm